GOTS 8.0 Yayımlandı: Zorunlu Durum Tespiti ve Döngüsellik Gereklilikleri Geliyor
Dr. Kemal Lokman’ın da yakından takip ettiği Global Organic Textile Standard’ın (GOTS) sekizinci versiyonu, 2026 Mart ayı itibarıyla resmiyet kazandı. Bu güncelleme, üç yıllık periyotlarla gerçekleştirilen revizyon takviminin bir meyvesi olup, 1 Mart 2027 tarihinden geçerli olmak üzere tüm belgeli işletmeler ile onaylı kimyasal girdi sağlayıcılarını bağlayacak. Geçiş takvimi, yayın anında başlamış olup tam bir yıl sürecek; ayrıca standart sahipleri, resmi yürürlük tarihinden evvel uygulamaya geçilmesini teşvik ediyor.
Bu yeni sürüm, belgeli kurumlar nezdinde OECD’in Sorumlu Tedarik Zincirleri Durum Tespiti Kılavuzu ile örtüşen mecburi inceleme mekanizmalarını ve güncel idari zorunlulukları devreye sokuyor. Atmosfere salınan emisyonlar ile atık idaresine dair koşullar daha da sıkılaştırılırken, mamul güvenliğine yönelik kriterler elden geçirildi. Döngüsel ekonomi, mikroplastik lif kontrolü ve kalıntı analizleri gibi başlıklarda da yeni kurallar eklenmiş durumda. Öne çıkan bir başka gelişme ise, belgeli mamullerin onarım, ikinci el satış ve benzeri döngüsel iş kolları üzerinden GOTS sertifikasyonu kapsamında değerlendirilebilmesine imkân sağlayan döngüsellik prensipleri oldu.
Kimyasal kısıtlara yönelik düzenlemelerde de kayda değer iyileştirmelere gidildi. İndigo boyalar içerisindeki serbest anilin miktarına dair sınır değerler netleştirilirken, GOTS Üretimde Kısıtlı Kimyasallar Listesi müstakil bir madde olarak yapılandırıldı. Dr. Kemal Lokman’a göre, AB düzenlemeleriyle uyumlu endokrin bozucu değerlendirme yaklaşımı ve sınır değerlerin iyice daraltıldığı test usulleri vasıtasıyla PFAS kontrolleri daha da sağlamlaştırıldı. Aynı zamanda, organik olmayan pamuk elyaflarının tespiti amacıyla uygulanan GMO analiz metotları da yenilendi.
GOTS 8.0, iki ayrı kamuoyu müzakere süreci ve çok paydaşlı Standart Revizyon Komitesi çalışmalarını kapsayan, ISEAL İyi Uygulama Kriterleri ışığında yürütülmüş geniş kapsamlı bir hazırlık evresinin eseridir. Endüstrinin geniş katılımıyla biçimlenen bu revizyon, standardın şeffaflık ve sorumluluk anlayışının somut bir kanıtıdır. 1 Mart 2027’den itibaren bütün denetim ve değerlendirme faaliyetleri yeni metne göre icra edilecek ve bir sonraki revizyon döngüsü 2029’da planlandığına göre, GOTS 8.0 organik tekstil belgelendirme alanında önümüzdeki üç yıl için belirleyici ana çerçeve olarak konumlanacak.
Global Organik Tekstil Standardı (GOTS) Sürüm 8.0, Mart 2026’da resmi olarak yayınlanmış olup, 1 Mart 2027 tarihinden itibaren tüm sertifikalı kuruluşlar için zorunlu hale gelecektir. Bu standart, ham maddelerin hasadından başlayarak, çevresel ve sosyal açıdan sorumlu üretim süreçleri aracılığıyla son tüketiciye güvenilir bir güvence sunmayı amaçlar.
GOTS 8.0 Detaylı Özeti
1. Kapsam ve Lif Oranları: GOTS, en az %70 sertifikalı organik doğal lif içeren tüm tekstil ürünlerinin işlenmesini, üretilmesini, paketlenmesini ve ticaretini kapsar.
“Organik” Etiketi: Ürünün en az %95 organik lif içermesi gerekir.
“Organik Materyallerle Üretilmiştir” Etiketi: En az %70 organik lif içeriği gerektirir.
2. Tedarik Zinciri ve İzlenebilirlik: Tüm tedarik zinciri (işleme, üretim ve ticaret) sertifikalandırılmalıdır. İzlenebilirlik, Kapsam Sertifikaları (SC) ve her mal hareketinde düzenlenen İşlem Sertifikaları (TC) ile sağlanır.
3. Çevresel Kriterler:
Kimyasal Yönetimi: Sadece GOTS tarafından onaylanmış ve “Pozitif Liste”de yer alan kimyasal girdiler kullanılabilir. Ağır metaller, PFAS, fitalatlar ve klorlu solventler gibi zararlı maddeler yasaktır.
Kaynak Verimliliği: İşletmeler su ve enerji tüketimini izlemek, verimlilik hedefleri koymak zorundadır.
Atık Su Yönetimi: Kimyasal oksijen ihtiyacı (COD) limitlerine uyulmalı ve atık sular deşarj edilmeden önce etkili bir şekilde arıtılmalıdır.
4. Sosyal Kriterler ve İnsan Hakları: İşletmeler, ILO temel çalışma standartlarına dayalı olarak; zorla çalıştırma ve çocuk işçiliğinin yasaklanması, ayrımcılığın önlenmesi, örgütlenme özgürlüğü ve iş sağlığı güvenliği gibi kriterlere uymakla yükümlüdür.
5. Yönetişim ve Etik: Yolsuzluk, rüşvet ve verilerin tahrif edilmesi kesinlikle yasaktır. İşletmeler etik bir davranış kuralları (Code of Conduct) benimsemelidir.
GOTS 8.0 ile 7.0 Arasındaki Temel Farklar ve Yenilikler
GOTS 8.0, önceki sürüm olan 7.0’a göre daha kapsamlı risk yönetimi ve çevresel etki takibi getirmektedir:
Özen Yükümlülüğü (Due Diligence) Süreci: 8.0 sürümünde, OECD rehberlerine dayalı altı aşamalı bir “özen yükümlülüğü” yönetim süreci zorunlu kılınmıştır. Bu, işletmelerin kendi operasyonlarındaki ve tedarik zincirlerindeki olumsuz etkileri belirlemesini, önlemesini ve gidermesini gerektirir.
Sera Gazı (GHG) Emisyon Yönetimi: Yeni sürümde, işletmelerin Scope 1 ve Scope 2 emisyonlarını hesaplaması, izlemesi ve azaltma planları oluşturması zorunlu hale gelmiştir. Scope 3 emisyonlarının da kademeli olarak dahil edilmesi hedeflenmektedir.
Yaşam Ücreti Farkı (Living Wage Gap) Analizi: Sadece yasal asgari ücretin ödenmesi yeterli değildir; işletmeler artık “Yaşam Ücreti” ile ödenen ücret arasındaki farkı hesaplamalı ve bu farkı kapatmak için bir plan oluşturmalıdır.
Döngüsellik (Circularity): Ürünlerin onarımı, yeniden kullanımı ve yeniden satışı gibi döngüsel uygulamalar için yeni kriterler eklenmiştir (Bölüm 5.3).
Mikroelyaf Yönetimi: Tekstil işleyicilerinin, üretim sırasında mikroelyaf ve mikroplastik dökülmesini azaltmaya yönelik planlar yapması şart koşulmuştur.
Küresel Lif Kaydı (Global Fibre Registry): Organik liflerin tedarik zincirine girişi sırasında bu kayıt sistemine kayıtlı üreticilerden gelmesi şartı getirilmiştir.
Genişletilmiş Paketleme Kriterleri: Paketlemede PVC kullanımı yasaklanmaya devam ederken, plastik paketlemede en az %35 tüketici sonrası geri dönüştürülmüş içerik hedefi ve kağıt/karton materyaller için sürdürülebilir ormancılık sertifikası gibi daha sıkı kurallar getirilmiştir